खलंगाबाट हेर्दा छर्लङ्ग देखिन्छ—एउटा साधारण देखिने सरकारी भवन। तर, त्यो भवनभित्र लुकेको कथा भने असाधारण छ। त्यही भवन हो—जाजरकोटको शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई, जहाँ काम गर्ने हरेक अनुहार जाजरकोटकै माटोमा हुर्किएको छ।

अन्य धेरै कार्यालयमा जिल्ला बाहिरका कर्मचारीहरू प्रमुखदेखि सहयोगीसम्म हुने चलन सामान्यजस्तै भइसकेको छ। तर, यहाँ अवस्था फरक छ। यहाँ नेतृत्वदेखि सहयोगीसम्म सबै जनशक्ति जाजरकोटकै उत्पादन हुन् । यही विशेषताले यो कार्यालयलाई एउटा उदाहरणीय मोडेल बनाएको छ।

अझ रोचक पक्ष के छ भने, यस इकाइमा कार्यरत प्रमुखसहित तीन जना जनशक्ति एउटै स्थानीय तह—छेडागाड नगरपालिका—बाट आएका छन्। यसले स्थानीय क्षमताको शक्ति र सम्भावनालाई झन् प्रष्ट पारेको छ।

इकाइ प्रमुख यज्ञश्वर खत्री (छेडागाड नगरपालिका–८, रुव) को नेतृत्वमा कार्यालय अघि बढिरहेको छ। उनीसँगै प्राविधिक सहायक तिलक भट्टराई (छेडागाड–३, चुवा) र भीमराज कार्की (छेडागाड–११, झाप्रा) पनि त्यही नगरपालिकाका हुन्। अर्का प्राविधिक सहायक दलवीर पुन (भेरी नगरपालिका–७, पुन्मा) ले पनि जिल्लाकै अर्को कुनाबाट योगदान दिइरहेका छन्।

एउटै नगरपालिका र जिल्लाबाट आएका यी जनशक्तिहरूको साझा लक्ष्य स्पष्ट छ—जाजरकोटको शिक्षा प्रणालीलाई बलियो बनाउने।

 फरक–फरक स्थानीय तहबाट आएका भए पनि उनीहरूको लक्ष्य एउटै छ—जाजरकोटको शिक्षा सुधार।

“हामी यहीँका हौं, यहाँको समस्या हाम्रो आफ्नै समस्या हो,” इकाइ प्रमुख खत्री भन्छन्, “त्यसैले समाधानका लागि हामी झन् जिम्मेवार भएर लागेका छौं।”

स्थानीय जनशक्ति भएकै कारण उनीहरूलाई यहाँको भौगोलिक कठिनाइ, सामाजिक अवस्था र शैक्षिक चुनौतीहरूको गहिरो बुझाइ छ। दुर्गम गाउँसम्म पुगेर विद्यालय अनुगमन गर्नु, शिक्षक व्यवस्थापन मिलाउनु वा शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु—यी सबै काममा उनीहरूको प्रतिबद्धता स्पष्ट देखिन्छ।

यो कार्यालय केवल प्रशासनिक केन्द्र मात्र होइन, आत्मनिर्भरता र अपनत्वको प्रतीक बनेको छ। सेवाग्राहीसँगको सम्बन्ध पनि यहाँ फरक छ। अभिभावक, शिक्षक र सरोकारवालासँग सहज संवाद हुने भएकाले समस्या पहिचान र समाधान दुवै छिटो हुन्छ।

यद्यपि चुनौतीहरू छैनन् भन्ने होइन—सीमित स्रोत, कठिन भूगोल र कामको चाप यथावत् छन्। तर, “आफ्नै जिल्लाका लागि केही गर्नुपर्छ” भन्ने भावनाले यी जनशक्तिलाई निरन्तर अगाडि बढाइरहेको छ।

“हामी जहाँ जन्मियौं, त्यही ठाउँको शिक्षा सुधार्नु हाम्रो कर्तव्य हो,” इकाइ प्रमुख खत्री भन्छन्। “बाहिरबाट आएर काम गर्नेभन्दा आफ्नै ठाउँको पीडा र आवश्यकता बुझ्ने हामीलाई सजिलो हुन्छ।”

स्थानीय जनशक्तिको यही बुझाइ नै उनीहरूको सबैभन्दा ठूलो शक्ति बनेको छ। दुर्गम गाउँका विद्यालयहरूमा पुगेर अनुगमन गर्नु, शिक्षक अभाव व्यवस्थापन गर्नु, र शैक्षिक कार्यक्रम प्रभावकारी बनाउनु—यी सबै काम उनीहरू जिम्मेवारीका साथ निभाइरहेका छन्।

यो कार्यालयले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—क्षमता बाहिर खोज्नुपर्दैन, आफ्नै माटोमा पनि प्रशस्त सम्भावना हुन्छ।

आज धेरै कार्यालयहरूमा जिल्ला बाहिरका कर्मचारीहरू प्रमुखदेखि सहयोगीसम्म छन्। तर, शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ जाजरकोट भने पूर्ण रूपमा स्थानीय जनशक्तिमा आधारित छ। यसले न केवल कार्यक्षमता बढाएको छ, तर सेवाग्राहीसँगको सम्बन्ध पनि मजबुत बनाएको छ।

अभिभावक, शिक्षक र सरोकारवालासँग प्रत्यक्ष संवाद हुँदा समस्या छिटो बुझिन्छ र समाधान पनि चाँडो खोजिन्छ। यही कारणले यो इकाई अहिले आत्मनिर्भर र प्रभावकारी प्रशासनको उदाहरण बनेको छ।

चुनौतीहरू अझै छन्—भौगोलिक कठिनाइ, सीमित स्रोत र बढ्दो अपेक्षा। तर, “आफ्नै ठाउँका लागि केही गरौं” भन्ने भावना नै यी जनशक्तिको ऊर्जा हो।  जाजरकोटको यो कथा केवल एउटा कार्यालयको कथा होइन— यो आफ्नै माटो, आफ्नै जनशक्ति र आफ्नै प्रतिबद्धताले परिवर्तन सम्भव हुन्छ भन्ने जीवित प्रमाण हो।