जाजरकोट जिल्लामा सातवटा स्थानीय तहहरू छन्—भेरी नगरपालिका, नलगाड नगरपालिका, छेडागाड नगरपालिका, बारेकोट गाउँपालिका, कुशे गाउँपालिका, जुनीचाँदे गाउँपालिका र शिवालय गाउँपालिका। यी स्थानीय सरकारहरू विकास निर्माण, जनसेवा र भौतिक पूर्वाधारमा त सक्रिय देखिन्छन्, तर वातावरण संरक्षणजस्तो दीर्घकालीन र संवेदनशील विषयमा भने कमजोरी देखिएको छ।

प्लास्टिकजन्य फोहोर, नदी किनार तथा सार्वजनिक स्थानहरूमा फालिएका अपशिष्ट, जंगल दोहन, अवैध ढुङ्गा, गिट्टी, बालुवा उत्खनन र वातावरणीय नियमहरूको उल्लंघन दैनिकजसो देखिने समस्याहरू छन् । वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (EIA) बिना निर्माण कार्यहरू गरिनु, हरियाली विस्तार योजनाको अभाव र वातावरणीय सचेतनामूलक कार्यक्रमको न्यूनता स्थानीय सरकारहरूको दृष्टिविहीनताको स्पष्ट संकेत हो।

स्थानीय सरकारहरूले वातावरण संरक्षणलाई प्राथमिकतामा नराख्दा दीर्घकालीन रूपमा यसले जनस्वास्थ्य, कृषि उत्पादन, जल स्रोत र जैविक विविधतामा गम्भीर असर पारिरहेकाे छ। जलवायु परिवर्तनको प्रभावले पहाडी जिल्ला जाजरकोट झनै संवेदनशील बन्न सक्ने अवस्था छ। बाढी, पहिरो र सुख्खाका घटना बढ्दो छन्, तर जोखिम न्यूनीकरणका कार्यक्रमहरू कागजमै सीमित छन्।

अब पनि समय छ—स्थानीय सरकारहरूले वातावरण संरक्षणलाई नीतिगत र कार्यान्वयनको तहमा प्राथमिकता दिनुपर्छ। जनचेतना, स्रोत व्यवस्थापन, फोहोरमैला व्यवस्थापन, वन संरक्षण, स्वच्छ ऊर्जा प्रवर्द्धन जस्ता कार्यक्रमहरूलाई योजनागत रूपमा अघि बढाउनुपर्छ। स्थानीय समुदायलाई समेटेर, सहभागितामूलक ढंगले अघि बढेमा मात्र वातावरण संरक्षण सम्भव छ।

विकास र वातावरण सँगसँगै जानुपर्छ—विकासको नाममा विनाश होइन, समन्वय र दीर्घदृष्टि आवश्यक छ। स्थानीय सरकारहरू अब निष्क्रिय रहने समय होइन—उत्तरदायी, सचेत र सक्रिय बन्ने समय हो ।